Lęk przed Odrzuceniem - Przyczyny, Objawy i Terapia

Zdjęcie
Dodano dnia 21.07.2016

Lęk przed odrzuceniem jest jednym z podstawowych i bardzo silnych lęków, które determinują przeżywanie siebie i budowanie relacji z innymi ludźmi. Lęk ten najwyraźniej widoczny jest w związkach, w których jedna z osób panicznie boi się samotności i zrobi wiele, aby nie zostać sama. Na bazie tego lęku budowany jest szereg zachowań, mechanizmów i przekonań, które mają za zadanie chronić ego przed uświadomieniem zbyt trudnej prawdy, a ponieważ lęk ten może dotyczyć osób na różnych poziomach i z różną konstrukcją osobowości, odkrycie go nie jest takie oczywiste.


Lęk przed Odrzuceniem Przyczyny

Główną i najważniejszą przyczyną lęku przed odrzuceniem są silne i negatywne doświadczenia z dzieciństwa. Dziecko pozostawione same sobie, bez opieki, zarówno fizycznej jak i (przede wszystkim emocjonalnej) traci poczucie bezpieczeństwa, stałości obiektu, traci zaufanie do bliskiej najważniejszej osoby, którą najczęściej jest matka. Odrzucenie może kształotwać się na różnych etapach rozwoju i dotyczyć różnych sfer, stąd trudno podać jedną jednowymiarową przyczynę.


Objawy Lęku przed Odrzuceniem

Lęk przed odrzuceniem przejawia się w każdym rysie osobowości i przybiera na sile w zależności od tego, na jakim poziomie kształtuje się osobowość, czy mamy do czynienia z zaburzeniami czy ze stylem funkcjonowania. Typowe objawy lęku przed odrzuceniem w zależności od osobowości to:

  • narcystyczne - wyniosłość, potrzeba utrzymywania wysokiej samooceny, potrzeba bycia postrzeganym jako idealna osoba, brak empatii, wygórowane wymagania wobec siebie i innych ludzi,
  • anankastyczne - potrzeba perfekcjonizmu, wysoki poziom wątpliwości i ostrożności, nadmierna sumienność i skrupulatność,
  • histrioniczne - uwodzicielskość, płytka uczuciowość, uleganie wpływom, zaprzeczanie potrzebom,
  • unikające - unikanie wszelkich działań związanych z koniecznością bliższych relacji z innymi ludźmi, 
  • zależne - nadmierne podporządkowywanie się innym ludziom, brak własnego zdania lub nieumiejetność wyrażania własnych opinii, poczucie bezradności, potrzeba konsultowania decyzji z innymi, brak chęci do brania odpowiedzialności za własne wybory, zrzucanie odpowiedzialności i aktywności na innych,
  • borderline - chroniczna niestabiloność, impulsywne i często zmieniające się fukcjonowanie w skrajnościach (od silnej więzi po całkowite odrzucenie), 
  • paranoiczne - wysoka podejrzliwość, nieufność wobec innych, wrażliwość na niepowodzenia, dłogotrwałe przeżywanie urazy, sztywność dotycząca przeżywania siebie i budowania relacji,
  • schizoidalne - wycofanie z relacji, tendencja do samotniczego trybu życia, chłód emocjonalny.


Konsekwencje Lęku przed Odrzuceniem

  • poczucie osamotnienia, pustki, braku zrozumienia,
  • niskie poczucie własnej wartości,
  • brak bliskich relacji,
  • brak satysfakcji płynącej z relacji z innymi ludźmi,
  • unikanie realizowania planów, podejmowania aktywności,
  • objawy nerwicowe,
  • objawy depresyjne.


Funkcjonowanie Osób z Lękiem przed Odrzuceniem

Z lękiem przed odrzuceniem ściśle wiąże się niskie poczucie własnej wartości, brak wiary w swoją atrakcyjność. Osoby z silnym lękiem każdą krytykę, uwagę, odmowę, postawienie granicy traktują bardzo osobiście, jako atak na siebie. Z takim podejściem w relacjach z innymi zachowują się w sposób prowokujący odrzucenie, same odrzucają lub stosują dość zagmatwane sposoby aby nie wyrażac swoich potrzeb wprost (z oczekiwaniem, aby ktoś się domyślił o co im chodzi) w konsekwencji czego otrzymują to, co sprowokowali, czyli odrzucenie.

W kontakcie terapeutycznym bardzo często omawiam obszar lęku przed odrzuceniem. Najczęściej ma to miejsce już na samym początku relacji, gdy pacjenci przyznają, iż obawiają się oceny ze strony terapeuty, jednak te obawy nie zostają rozwiane raz na zawsze, gdyż powracają za każdym razem, kiedy pacjent wnosi coś nowego, co w jego przeżyciu może niekorzystnie wpłynąć na jego wizerunek. Wiąże się z tym często nieświadomy lęk przed tym, że wraz z negatywną oceną, terapeuta odrzuci pacjenta, czyli przestanie być wspierający lub odmówi prowadzenia dalszej terapii. Część pacjentów z tego powodu już na wstępie rezygnuje z terapii lub w momencie, gdy doświadczy subiektywnego poczucia odrzucenia w relacji terapeutycznej i nie chce tego powtórzyć.

Pacjentom z wysokim lękiem przed odrzuceniem trudno się związać (zaangażować się w relację, nie tylko terapeutyczną), stąd stosują wiele strategii, aby do tego nie doszło. Takie sprawdzanie relacji dzieje się na przykład poprzez częste spóźniania się, odwoływanie spotkań, zapominanie pieniędzy, dewaluowanie relacji, nagłe negocjowanie kontraktu w trakcie trwania terapii, brak szczerości, unikanie odpowiedzi na ważne pytania, brak chęci do omawiania relacji terapeutycznej. Na bazie takich zachowań pacjenci prowokują do realnego odrzucenia, gdyż prezentując na zewnątrz postawę lekceważąco-niezaangażowaną (wprost lub w postaci biernej agresji) pokazują brak gotowości do terapii. Jeśli takie zachowania są silnie nieuświadomione, w rzeczywistości odtwarza się to, czego pacjent najbardziej się boi - przychodzi po pomoc jednocześnie nie mogąc tej pomocy przyjąć i już na wstępie dochodzi do odrzucenia w postaci braku możliwości rozpoczęcia terapii.

W sytuacji, gdy pierwsze obawy zostają rozwiane i relacja (terapeutyczna) zaczyna się zacieśniać, lęk przed odrzuceniem powraca. Najczęściej pacjenci przestraszają się tego, że sytuacja wymknęła się spod kontroli, że zaczęli się angażować w kontakt z terapeutą i boją się, że z jakiegoś powodu terapeuta mógłby ich porzucić, więc dopóki nie jest jeszcze za późno próbują wymknąć się z relacji na zasadzie "lepiej porzucić niż zostać porzuconym, gdyż to mniej boli". Czasami ma to miejsce dosłownie, czasami poprzez różne stosowane mechanizmy zachowań.


Terapia Osób z Lękiem przed Odrzuceniem

Psychoterapia to z jednej strony szczególna relacja, a z drugiej - taka sama, jak z innymi ludźmi, stąd sposób postrzegania, przeżywania i budowania kontaktu z terapeutą jest dokładnie taki sam, jak poza gabinetem. Terapia osób z lękiem przed odrzuceniem w dużej mierze polega na tym, aby pacjent utrzymał się w relacji, bez względu na to, jakie pojawiają się świadome i nieświadome przeszkody działające na niekorzyść dla relacji. Nie mówimy w tym miejscu o obiektywnych ograniczeniach, np. w postaci braku przygotowania merytorycznego terapeuty, ale i w takich okolicznościach można powiedzieć, że pacjent "przez przypadek" trafia do osoby, która z powyższej przyczyny musi odmówić terapii (czyli go odrzucić).

W omawianym obszarze, psychoterapia zwykle trwa przez długi czas i nie należy do najłatwiejszych, gdyż osoby z silnym lękiem przed odrzuceniem są bardzo wrażliwe na punkcie własnej osoby i wiele drobnych zachowań i interpretacji mogą przeżywać jako odrzucające. Przepracowanie takiego mechanizmu wymaga nie tylko czasu, ale również sporej motywacji i cierpliwości pacjenta.

...........................................................................................................................................................................

Jeśli na podstawie powyższego tekstu rozpoznajesz u siebie objawy lęku przed odrzuceniem, unikasz bliskich relacji, testujesz innych czy im na Tobie zależy, przez co w efekcie tracisz ważne relacje - umów się na konsultację, postaram się jak najlepiej pomóc Ci uporządkować to, co na tym etapie zawiłe i trudne.

 

Dodaj własną opinię
Zaloguj się aby dodać opinię